Συνήθης παρατήρηση στην καθημερινότητά μου κατά τη διάρκεια μετακινήσεων και κοινωνικών συνευρέσεων: Ένα παιδί που δέχεται μια προσβλητική επίθεση από τον γονιό του. Ένας άλλος γονέας που βρίσκεται δίπλα στρέφει το βλέμμα του αλλού, κάνει ότι δεν άκουσε και προσπαθεί να αποφύγει το βλέμμα του παιδιού. Τι συμβαίνει στο ψυχολογικό κόσμο του παιδιού;

Η προσβολή πρέπει να επισημανθεί άμεσα είτε είναι σωματική, ψυχολογική ή και τα δύο. Όμως ο τρόπος με τον οποίο ερμηνεύτηκε από τον άλλον γονέα που ήταν δίπλα τους (από τον καθηγητή, από κάποιον συγγενή, κλπ) έχει τη δύναμη να επηρεάσει την σκέψη και το συναίσθημα του παιδιού με διάρκεια στον χρόνο. Όταν αυτό το παιδί ενηλικιωθεί, μπορεί ποτέ να μην πάρει την κατάλληλη βοήθεια, ποτέ να μην μιλήσει για κάποια επίθεση που δέχτηκε, ή ποτέ να μην προσπαθήσει να επουλώσει το «τραύμα» του για έναν και μοναδικό λόγο. Έχει εσωτερικεύσει την οπτική γωνία του γονέα που ήταν μάρτυρας σε αυτό που συνέβη και πλέον με τον ίδιο ακριβώς τρόπο ο ίδιος προσπαθήσει να μειώσει το μέγεθος του συμβάντος, να αποφύγει το βίωμά του ή και να αρνηθεί ότι συνέβη. Ενώ η αρχική προσβολή, όπως κάθε πληγή, απαιτεί την κατάλληλη αντιμετώπιση, η ανεπαρκής «μαρτυρία» τυλίγει την πληγή του παιδιού με τον επίδεσμο της ντροπής και έτσι μολύνει τις πεποιθήσεις του ανθρώπου αυτού, πείθοντας τον ότι ο πόνος και η οδύνη του είναι αποτέλεσμα της δικής του ανεπάρκειας.

Το παιδί λοιπόν μεγαλώνει και βιώνει εκατομμύρια δύσκολα συναισθήματα και τρόπους συμπεριφοράς – πληγές, φόβο, ανασφάλεια, αυτό-υποτίμηση, σύγχυση των ορίων του, επανειλημμένα μοντέλα δύσκολων σχέσεων, χρήση ουσιών και άλλα πολλά, αλλά ποτέ μα ποτέ δεν φτάνει στην ρίζα του προβλήματος, ποτέ μα ποτέ δεν κάνει μια γνήσια και από αγάπη κατάδυση στους λόγους για τους οποίους υποφέρει και αυτούς για τους οποίους αφήνει τον εαυτό του να υποφέρει. Αντίθετα διερωτάται «Τι μου συμβαίνει; Μα τι έχω πάθει;» συμπεραίνοντας ότι τα συναισθήματα και οι τρόποι συμπεριφοράς του που το πληγώνουν και το αυτό-καταστρέφουν υφίστανται γιατί κάτι συνέβη στη ζωή του κάποτε.

Αυτή είναι η βάση της ντροπής. Κατά κάποιο τρόπο, «κατηγορεί το θύμα» – τον εαυτό του. Για παράδειγμα, είναι πιθανό να σκεφτεί ότι πληγώνεται λόγω της αδυναμίας του παρά λόγω του ότι κάποιος κάποτε ή του επιτέθηκε σωματικά ή λεκτικά. Λέει ότι σημειώνει αποτυχίες γιατί είναι χαζό ή δεν έχει την ικανότητα να ελέγχει τις καταστάσεις αντί να αναφερθεί σε ακατάλληλους δασκάλους ή ανεπαρκή υποστήριξη. Πιστεύει ότι οι άλλοι του φέρονται ψυχρά επειδή εκείνο κάνει κάτι κακό και κι όχι ότι οι φίλοι, οι σύντροφοι ή οι γονείς του ζηλεύουν, είναι κακοδιάθετοι, είναι ευερέθιστοι ή απλά δεν έχουν την ικανότητα να φροντίζουν ή να νοιάζονται άλλους ανθρώπους (συμπεριλαμβανομένου και του ιδίου).

Και θα κάνω το αγαπημένο μου. Θα σας δώσω μερικά παραδείγματα για να σας δείξω πώς ένας άνθρωπος έχει μάθει να αντιδρά με βάση την ντροπή σε δυσκολίες σαν να συμβαίνει κάτι κακό στον ίδιο (μέσα του) και δεν προσπαθεί να εμβαθύνει με βάση την φροντίδα και την κατανόηση του εαυτού του ώστε να βρει αυτό που τον πληγώνει τόσα χρόνια.

Θυμάμαι μια κυρία που έβλεπα, η οποία είχε έναν πολύ ψυχρό και απόμακρο συναισθηματικά πατέρα. Κάθε φορά που ήταν κοντά της, αισθανόταν ότι έπρεπε να είναι πολύ προσεκτική στα λόγια της μαζί του, να δείχνει μεγαλύτερη καλοσύνη από αυτήν που είχε φυσιολογικά, να τον επαινεί, να του δείχνει πόσο τον θαυμάζει ή να το πω κι αλλιώς να τον καλοδέχεται με θέρμη. Όταν εκείνος δεν ανταποκρινόταν με λιγότερη ψυχρότητα μετά από τόσα που έκανε εκείνη, εκείνη συμπέραινε ότι η ίδια απέτυχε. Της πήρε λίγο καιρό για να δει ξεκάθαρα ότι ο πατέρας της ήταν ένας άνδρας ψυχρός και απόμακρος με τους περισσότερους ανθρώπους και που οι λόγοι δεν είχαν καμία σχέση με την ίδια αλλά με δικά του – εντελώς προσωπικά – βιώματα και επιλογές.

Μια άλλη περίπτωση, μια κοπέλα μου έλεγε ότι ο σύζυγός της ήταν ιδιαιτέρως τσιγκούνης ενώ ήταν αρκετά άνετος οικονομικά. Εκείνη λοιπόν όταν πήγαινε για ψώνια, προσπαθούσε να προλάβει να αλλάξει τα ταμπελάκια με τις τιμές ώστε να μην ξέρει εκείνος πόσα ξόδεψε. Βέβαια έβλεπε τις αγορές της και πάντα την ρωτούσε για το κόστος. Και ήταν σύνηθες το πόσο άσχημα ένοιωθε μετά για τον εαυτό της, καθώς είχε πειστεί ότι είχε πρόβλημα με τα χρήματα, δεν μπορούσε να ελέγξει τον εαυτό της, ήταν σπάταλη και ανειλικρινής εν τέλει. Όμως η αλήθεια ήταν ότι εκείνος είχε πρόβλημα με τις σπατάλες και η ανειλικρίνειά της ήταν απλά το αποτέλεσμα του γεγονότος ότι η ίδια φοβόταν τις αντιδράσεις του. Όταν κατάφερε να δει ξεκάθαρα τι γινόταν, μπορούσε να δείξει μεγαλύτερη κατανόηση και συμπόνια στις καταστάσεις που ζούσε, έπαψε να ντρέπεται όταν αγόραζε παπούτσια και άρχισε να βρίσκει τρόπους να είναι πιο ειλικρινής με τον σύζυγο της όχι μόνο για τα έξοδα που έκανε αλλά και για τον φόβο που είχε για τις αντιδράσεις του εν γένει.

Ένας άλλος κύριος, συγκατοικούσε με έναν φίλο του ο οποίος συνήθως έβλεπε τηλεόραση το βράδυ. Όταν έφτανε σπίτι έβλεπε την τηλεόραση αναμμένη και μέχρι να φτάσει στην κύρια είσοδο του σπιτιού είχε σβήσει. Όταν έμπαινε στο σπίτι ο συγκάτοικος του είχε στα χέρια του ένα βιβλίο. Ο ίδιος δεν καταλάβαινε γιατί ο συγκάτοικος του έσβηνε την τηλεόραση. Σαν να ντρεπόταν που τον ελεύθερο του χρόνο έβλεπε τηλεόραση και δεν έκανε κάτι πιο εποικοδομητικό. Λόγω της ντροπής που ένοιωθε, του ήταν πολύ δύσκολο να κατανοήσει τι τον οδηγούσε στην τηλεόραση σαν συνήθεια – ώρα χαλάρωσης, περισσότερο επιθυμία να ρίξει τους τόνους και να αποκοιμηθεί, κλπ. Όμως όσο προσπαθούσε να «καμουφλάρει» αυτό του το κατ` εκείνον ελάττωμά του, αντί να αναγνωρίζει την αληθινή του ανάγκη και τον λόγο που άνοιγε την τηλεόραση, οι πιθανότητες να κάνει κάποια αλλαγή παρέμεναν ελάχιστες και οι πιθανότητες να νοιώθει όλο και πιο άσχημα με τον εαυτό του πλήθαιναν.

Το συναίσθημα της ντροπής είναι πολύ δυνατό και κυριεύει την καθημερινότητά μας καθώς οι περισσότερες εμπειρίες μας φιλτράρονται μέσα από αυτό. Τυλίγει και θολώνει την κατανόηση του εαυτού μας και των άλλων με τρόπο τέτοιο που μας κρατάει πολύ μακριά από τις λύσεις των ζητημάτων που μας ταλαιπωρούν από μωρά παιδιά μέχρι και πολύ αργότερα στα ενήλικα χρόνια μας.

Μήπως λοιπόν δημιουργούμε προβλήματα από ζητήματα τα οποία από μόνα τους δεν θα είχαν την δύναμη να μας χαλαλίσουν τις ομορφιές της ζωής; Κι αφού συμβάλλουμε τόσο πολύ, γιατί να μην το κάνουμε με γνώμονα το προσωπικό μας όφελος ώστε να κυνηγήσουμε όσα πραγματικά θέλουμε να ζήσουμε;

Theodorakopoulos


Ιωάννα Θεοδωρακόπουλου, PsyD, Msc
Συμβουλευτικός Ψυχολόγος – Ψυχοθεραπεύτρια
Σύμβουλος Υπογονιμότητας
Επικεφαλής επιστημονικών υπηρεσιών του
Feel Welltoday
Τρόποι επικοινωνίας

@feelwelltodaycounseling 
email: ioanna.thps@gmail.com

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here